Bizi buraya Hrant’ın acısı getirmişti. Ama şimdi, çok tuhaf bir şekilde, bu acıdan bir olumluluk doğuyordu. Adını koyamayacağım bir şey bu: acıyı yok etmeksizin ondan üreyen ve onun yanında duran bir şey: ’sevinç’ desem, o değil; bir coşku, şüphesiz.. belki bir güven duygusu. Sonuçta, yalnız Hrant’ın başarabileceği bir şeydi bu. Onu vuranlar böyle bir şeyi akıllarından geçirmiş olabilirler mi? Sanmıyorum. Bunu daha önce de söylemiştim. ‘İnsanın fazileti’ gibi ‘faktör’, onların hesapları içinde yer almaz. Onların yatırımı, insanın sefaletinedir. Zaafa, korkuya, boyun eğmeyedir. Her şeye rağmen, bu cenaze, bize bir şeyler gösterdi, azımsanmayacak bir şeylere hâlâ sahip olduğumuzu gösterdi.

Ocak ayının son bölümünden bu yana, Hrant Dink’in öldürülmesi olayına çeşitli yanlarından değindim. Herhalde bundan sonra da sık sık bu olaya dönme gereğini duyacağım, çünkü genel akış içinde çok önemli bir dönemeci temsil ediyor. ‘Öncesinde’ ve ’sonrasında’ ayrımı yaparak konuşmaya zorlayan bir dönüm noktası.

Ama şimdiye kadar Hrant Dink için yapılan cenaze törenine pek fazla değinmemiştim. Bugün biraz bunun üstünde durmak istiyorum.

Ölümden sonra Agos’u ziyarete gittiğimizde, bu yürüyüşün gününü, saatini ve genellikle ne olmasının beklendiğini öğrenmiştim. Bizim okuldan katılacaklar vardı. Ben de oradan başladım. Kuştepe’den Şişli’ye geldik.

Bu dünyanın yapılanmasında, bir olay, bir özelliği öne çıkarır, çünkü onun öyle olmasını gerektiren bir mantık vardır. Bu cenazede, insan gözü, otomatikman, kalabalığa takılıyordu. Gözün gördüğü insanların çokluğu önemliydi. Bunlar, somut insanlar tabii, kimisini de şahsen tanıdığımız somut insanlar. Ama herhalde o somut insanların gerisinde soyut bir özellik aradığımız içindir ki, zihnin aradığı o soyutluğa cevap olarak göz bu somut kalabalığı sabitliyordu. O soyutluk da, besbelli, niceliğe ilişkin bir şeydi.

Yaşadığımız birkaç on yılın bilincimizde ve bilinçdışımızda yarattığı birikimin sonucuydu bu arayış, sanıyorum. Hrant Dink cinayetiyle birlikte, birdenbire, ’sayı’ bizim için önemli olmuştu: ‘Kaç kişiyiz? Hrant’ın öldürülmesinden bu acıyı duyan kaç kişiyiz?’ Bu soruyla sağı solu, şu sokağın içini, önümüzü arkamızı süzen göz, ‘Çok kişiymişiz’ cevabına geliyordu. Yürüdükçe, bu çokluk artıyordu. Yürürken, yürümeyen, yoldan veya evinden yürüyenleri seyredenlerin birçoğunun da bizim duygularımızı paylaştığını görüyorduk.

Sayı tahmininde bulunmayı pek bilmem, beceremem. Ama bu sayı benim beklediğimden fazlaydı. Sanırım orada bulunan herkes içinden bunu, bunun bir benzerini geçirdi. Bizi buraya Hrant’ın acısı getirmişti. Ama şimdi, çok tuhaf bir şekilde, bu acıdan bir olumluluk doğuyordu. Adını koyamayacağım bir şey bu: acıyı yok etmeksizin ondan üreyen ve onun yanında duran bir şey: ’sevinç’ desem, o değil; bir coşku, şüphesiz.. belki bir güven duygusu.

Sonuçta, yalnız Hrant’ın başarabileceği bir şeydi bu.

Onu vuranlar böyle bir şeyi akıllarından geçirmiş olabilirler mi? Sanmıyorum. Bunu daha önce de söylemiştim. ‘İnsanın fazileti’ gibi ‘faktör’, onların hesapları içinde yer almaz. Onların yatırımı, insanın sefaletinedir. Zaafa, korkuya, boyun eğmeyedir.

Bir acıyı, sonraki siyasete yakıt yapma alışkanlığını hiç sevmem. Ayrıca, spontane tepkilerden kalıcı yapılar çıktığının örnekleri de azdır. Her şeye rağmen, bu cenaze, bize bir şeyler gösterdi, azımsanmayacak bir şeylere hâlâ sahip olduğumuzu gösterdi.

Ama bu açık uçlu mücadelede, şimdi, bu sefer de bu cenazeyi kullanarak üste çıkmaya çabalıyor faşist cephe. Buradan malzeme çıkarmaya çalışıyor.

Kaynak: Radikal

Yüzbinler ellerinde “Hepimiz Ermeniyiz”, “Hepimiz Hrant Dink’iz” dövizleriyle Hrant’ı, saygıyla uğurladı. Anlamı ne? Türkiye’de ilk kez Anadolu halklarının kardeşliğini perçinleyen, öngörülmemiş, kendiliğinden oluşan bir yığınsal eylem. Bunun ülkemizin geleceği üzerinde derin etkileri olacaktır. 22 Ocak 2007 öncesi Türkiye ile bu tarihten sonrasının Türkiyesi aynı Türkiye değildir artık. Bu tarihimizdeki en övgüye değer manevi dayanaklarımıza dönüştür. Hrant’la en son Pera Palas Oteli’nde benim de içinde bulunduğum bazı aydınların “Silahlar Sussun” çağrısı sırasında karşılaşmıştım. “Şu Ermeni meselesini başbaşa verip bir konuşalım” diye anlaşmıştık. Onun kendi ulusal kimliğine sahip çıkan ama aynı zamanda enternasyonalist ve yurtsever tavrını onaylıyordum ve bizlerin baş muhataplarımızdan biri olması gerektiğini düşünüyordum.

Yüzbinlerce insan Hrant Dink’i saygıyla uğurladı. Herkes “Hepimiz Ermeniyiz”, “Hepimiz Hrant Dink’iz” dövizleri taşıyordu ellerinde. Anlamı ne? Türkiye’de ilk kez Anadolu halklarının kardeşliğini perçinleyen, öngörülmemiş, kendiliğinden oluşan bir yığınsal eylem. Bunun ülkemizin geleceği üzerinde derin etkileri olacaktır. 22 Ocak 2007 öncesi Türkiye ile bu tarihten sonrasının Türkiyesi aynı Türkiye değildir artık. Bu tarihimizdeki en övgüye dönük manevi dayanaklarımıza dönüştür. Dün en iğrenç faşist saldırılara “Türkiye seninle gurur duyuyor” desteği veriliyordu. Bu sefer bu pek mümkün olmadı.

Hrant’la en son Pera Palas Oteli’nde benim de içinde bulunduğum bazı aydınların “Silahlar Sussun” çağrısı sırasında karşılaşmıştım. “Şu Ermeni meselesini başbaşa verip bir konuşalım” diye anlaşmıştık. Ben hemen ardından Fransa‘ya gittiğimden bu iş dönüşümüze kalmıştı. Onun kendi ulusal kimliğine sahip çıkan ama aynı zamanda enternasyonalist ve yurtsever tavrını onaylıyordum ve bizlerin baş muhataplarımızdan biri olması gerektiğini düşünüyordum.

Avrupa ülkeleri dinsel fanatizm içinde kıvranırken, engizisyon vicdan özgürlüğünü yok ederken, Osmanlı İmparatorluğu’nda Hristiyan ve Yahudi halklar vicdan özgürlüğüne sahipti. Herkes kutsal bildiği kendi inancının gereklerini yerine getirmekte serbestti.

Hrant Dink’e sahip çıkmak Taşnak Partisi’nin ya da Ermeni Diaspora’sının şöven milliyetçiliğine sahip çıkmak değildir. Hrant o yüzden bu iki çevreyle de bozuşmuştur. Ermeni kimliğine elbette ki sahip çıkıyordu, bu onun kimliğiydi; ama Türkiye Cumhuriyeti’ni bir tarihsel gerçeklik sayıyordu. Kendisini bu ülkenin vatandaşı olarak kabul ediyordu. Bu ülkenin bir vatandaşı olarak dinsel ve etnik kökeninden ötürü vatandaşlık haklarından dışlanmamak istiyordu o kadar.

Diaspora Ermenileri, sırtlarını Batı’nın emperyalist güçlerine dayayıp Türkiye’ye veryansın ederken, o doğru bildiği yoldan ayrılmadı. İleri sürdüğü hiçbir istem Türk kökenli bir yurtseverin kabul edemeyeceği bir istem değildir.

Ulusal azınlıkların kurdukları siyasi partiler Osmanlı İmparatorluğu’nu yok etme kararında olan büyük devletlerle fiilen ittifak durumundaydılar. Bunu hesaba katmayan bir tahlil eksiktir. Birinci Dünya Savaşı’nda katanalar tepişti olan taylara oldu. Çarlık Rusyası orduları Trabzon, Erzurum ve Van’ı işgal edip Anadolu’ya girdikleri zaman Rumlar ve Ermeniler Çarlık askerlerini kurtarıcı gibi karşıladılar. Oysa o tarihte Rusya İmparatorluğu’nun öteki adı “Halklar Hapishanesi” idi. Beri yandan müttefiki Berlin’in akıl hocalığı ve onayı olmadan İttihat ve Terakki Hükümeti bu önemde bir karar alamazdı. Bütün bu ayrıntılara değinmeden yapılacak tahlil besbelli eksiktir.

Ben Taşnak Partisi ve Ermeni diasporasının tezgahından çıkma “genoside” sözcüğünün kullanılmaması gerektiği görüşündeyim. Yunanca ve Latince iki sözcüğün birleşmesinden oluşan kelime bir ırkın yok edilmesi anlamına gelir. İttihat ve Terakki hükümeti bile, uygulama ne olursa olsun böyle bir karar almamıştır.

Ama tıpkı bugün Hrant’ın başına geldiği gibi mahkemelerin cezaları, yıllardır süren gazete başlıkları, bürokrat ve istihbaratçıların Hrant’a tehdidvari susma tavsiyeleri de direkt olarak cinayeti planlamak olmasa bile, bu cinayetin ortamının hazırlanmasıdır. İster düşünülsün, ister farkında olunmasın, tüm bu yetkililer suçu Ogün Samast ile paylaşmak durumundadırlar. İster kendi başına hareket eden sokak çetesi tarafından (ki buna kargalar bile güler) işlensin, isterse BOP yolunda tıpkı Şiilerle Sünnilerin birbirine düşürülmesi gibi Türklerle Ermeniler arasına aşılmaz uçurumlar kazmayı planlayan Batılı işgalci istihbarat örgütlerinin işi olsun. Ortamı hazırlayanlar, devletin içinde veya onun paralelinde her fırsatta Ermeni’ye küfreden medyanın, her suçu onların üzerine atan şöven milliyetçiliğin eseridir.

Gerçek yurtseverlik bütün bunları reddeder. Eğer cinayette yabancı parmağı varsa da bugünkü anlamıyla şöven milliyet politikasının, özü gereği, emperyalizmin işbirlikçisi konumuna düştüğünü göstermektedir. BOP’un planı bu bölgede halkları birbirine düşürmektir. Buna hizmet edecek en basit fanatizm -ki bu sol saflarda bile bulunabilir- BOP’un yani emperyalizmin işbirlikçisi konumuna düşmek anlamına gelir.

Tehcire tabi tutulan Ermenilerin çoğunun soğuktan, salgın hastalıklardan ya da açlıktan öldüğünü, bir kısmının da katledildiğini biliyoruz. Ölenlerin sayısı şu olmuş bu olmuş, köy ya da kasabasındaki sıcak evinden alınarak kış günü dağ başına sürülen insan bu yüzden ölürse bu da cinayettir. Böyle bir durumda, çoluk çocuk savunmasız insanların başına neler geleceğini düşünmeyen ve önlemini almayan herhangi bir yönetim suçludur. Tek insanın ölümüne neden olmak bile bağışlanamaz. Zaten o insanların çok büyük çoğunluğu, hele çocuklar her anlamda masum idiler. Onun için biz “Tehcir Türk tarihimizin kara sayfasıdır” diyoruz. Ama tarihleri kara sayfalarla dolu emperyalist devletlere bel bağlayıp müslüman halkı “kana susamışlıkla” itham edenlere karşı çıkıyoruz.

Ermeni sorununun demokratik çözümünde iki taraf vardır: Şövenizme karşı demokrasiden taraf Türkler ve Hrant Dink gibi Ermeniler. Sorun karşılıklı iyi niyetli diyalogla çözülebilir, çözülmelidir. Hrant Dink’in yüzbinleri katıldığı cenaze törenini bu sorunun demokratik çözümü doğrultusunda bir ileri adım sayıyoruz.

1936-37 ders yılında Türkiye’den yeni gelmiş ve Amerika’da Iowa Üniversitesi’ne kaydını yaptırmış genç bir öğrenci idim. Geride bıraktığı insanların ve Edirne’nin arnavut kaldırımlarının hasretini çeken yirmi yaşında bir Türk genci. Iowa’da Unitarian Kilisesi vardı. Ötekilere pek benzemeyen ilginç bir kiliseydi bu. İspanya İç Savaşı’nda Cumhuriyetçiler saflarında savaşmış olan Amerikalı gençler gelip konferans verirlerdi bu kilisede. Papazını tanıyordum.

Birgün Papaz bana bir öneride bulundu: Bir İspanyol, bir Çinli öğrenci, bir de ben, her hafta, Iowa eyaleti kasabalarının Rotary Klübü’nün öğle yemeğine gidecek ve yirmişer dakika memleketlerimiz hakkında konuşacaktık. İspanya’da İç Savaş vardı, Çin Japon emperyalizminin saldırısına uğramıştı, Türkiye’de savaş mavaş yoktu. Çinli Çan Kay Şek’in generallerinden birinin oğluydu. Konuşmasını önceden hazırladığı yazılı metinden okuyordu, telafuzu bozuktu. İspanyol, iç savaştan kaçmış ABD’ye sığınmıştı, onun telafuzu daha iyiydi. Dinleyiciler pek izleyemiyorlardı. Konuşması daha çok ABD demokrasisine övgüden oluşuyordu. Ben ise sıla hasreti çeken biri olarak Amerikan demokrasisini takdir edecek durumda değildim pek.

En son ben konuşurdum. Ardından sorular gelirdi. Örneğin “Şehirlerimizi nasıl buluyorsun?” gibi bir soruya “Sokaklarınız temiz ve bakımlı, ancak her köşebaşında bir kilise görmesem daha iyi olacak” gibi yanıt veriyordum ve ertesi gün çıkan yerel gazete benim yanıtımı başlık yapabiliyordu. Konuşmamdan geniş alıntılar veriliyordu.

Ermeni tehciri üzerine de sorular soruluyordu. Şöyle diyordum: “Türkiye’de ve Amerika’da milyonlarca Ermeni yaşıyor, “genodise” sözcüğü uygun düşmüyor. Ama gene de Ermeni tehciri tarihimizin kara bir sayfasıdır. Her ulusun tarihinde böyle kara sayfalar ne yazık ki var. Avrupalı beyaz adam Amerika kıtasına ayak bastığında bu topraklarda 15 milyon Kızılderili’nin yaşadığı söyleniyor. Nerede bunlar? Afrika’da Kongo’nun sömürgeleştirilmesinde Belçikalı beyaz adamın öldürdüğü karaderililer birerli kolda sıraya dizildiklerinde, çevresi 40 bin kilometre olan Ekvator’u kuşatır da artar diye anlatırmış, ünlü Amerikalı yazar Mark Twain. Nerede bu insanlar? Eğer jenosit arıyorsa sömürgeci dünya kendi tarihine baksın.”

Yirmi yaşında bir gencin demokratik çözüm getirmeyen ama pek de tarihsel gerçeklere ters düşmeyen bu cevabını buraya almadan edemedim.

Eğer atların tepiştiğini ve bu arada olanın taylara olduğunu kabul etmiyorsak, o zaman şu soruyu cevaplandırmamız gerekmez mi: “Madem ki bu olanlar, iddia edildiği gibi Anadolu’nun Müslüman halklarının Ermeni ve Rum kanına susamışlığının dışa vuruşudur, bin senedir Ermeniler ve Rumlarla birlikte yaşayan bu halklar bu işi niçin güçlü olduları zaman yapmadılar da en zayıf oldukları zamana bıraktılar.

Halklar çok kez sağlıklı bir potansiyelle yüklüdürler. Çünkü her zaman ‘daha iyi bir yaşam’ özlemiyle ileriye dönüktürler. Sıradan halk insaniyetçidir, adildir, ırk, din, dil farkına o kadar da önem vermez, yeter ki kışkırtılmaya, kafası karıştırılmaya, değer yargılarıyla oynanmaya. Marifet bu potansiyeli etkinleştirmektir. Evet bir kez daha gördük ki büyük sözleri büyük kalabalıklar söyler ve de hiç bağırmasına gerek olmadan sözünü duyurur. Tek başınıza “hepimiz ermeniyiz” diye ortalıkta dolaşabilir misiniz? Dolaşsaniz ne olur? Öylerse, hepimiz “başka bir dünya mümkün” ve “bunu biz hep birlikte yaratacağız” demek üzere bir ağızdan konuşmayı öğrenelim! Ayrıntılarımız farklı olsa bile ortak şarkılarımızı söyleyelim!

HRANT DINK’IN ARDINDAN

Evet, ne güzel söyledin Bayan Dink, agzina saglik! Bu karanligi sorgulamadikça, ülkemizin geçmisine gelecegine hükmeden “karanligin efendileri”ni etkisiz kilmadikça asla toplum olarak kurtulusumuz yoktur.

Büyük acisinin bunaliminda esinin katilini bile bir bebegin masumiyetiyle birlikte anabilen insaniyetçi yaklasim ve olayin toplumsalligini ön plana almasindaki sogukkanli kavrayis insan evlâdinin derinligindeki büyüklüklerin irkla, dinle, dille orantili olmadigini, bir kez daha, görmek istemeyenlerin gözlerine sokmuyor mu?

Hrant Dink de ayni sevecenlikle “Türkiye’de insanlar güvercinlere dokunmazlar!” inanciyla avunmak istemisti. “Evet ‘insanlar’ güvercinlere dokunmaz!”

Simdi diyorlar ki “Hrant Dink’e kursun sikan zanli 30 saat gibi kisa bir süre içinde yakalanmis! Pek saklandigi da yoktu hani…Olayin ciddiyeti elverse “Aman ne mutlu!” diyesi gelir insanin. Öyle nice yakalananlar görmedi mi Türkiye, sonra da gurur duymadi mi onlarla avaz avaz! Ve de parlemanter, büyük bürokrat, mafia, ülkücü karmasi ‘Susurluk’ hepsinin üstüne tuz-biber ekip durmaz mi ondört yildir! Ve daha niceleri!

Gelismeleri görelim hele!

Basta sorumlular hepimiz onu korumamis, koruyamamis, ölümünü engelleyememis, ve hele Dink’i de yutmadan önce o ‘muannit’ karanligi dagitamamis olmakla suçlu degil miyiz? Kime “bizi bagisla!” diyecegiz simdi?

Su Türkiyemizin haline bakin: en yurtsever, en aydin, en verimli, evlâtlarini güvercin avcilarinin kalles kursunlarina yem ediyor da yillardir.. dogrulamiyor!

“Ben bir Körogluyum dagda gezerim
“Esen rüzgarlardan hile sezerim.” demis ozan.

Bastirilmis, dili kesilmis bir halk olarak bizim sevgili yurttaslarimiz dagda gezerken degil koca koca kentlerin koskoca caddelerinde, hileleri sezseler de, sezemeseler de ölümle kucaklasir oldular nicedir. Bunun için degil midir pekçogumuzun yillar yili hep esen rüzgarlardan hile sezerek “güvercin tedirginligiyle” yasamak zorunda kalisimiz. Ve de insanlarimizin en ufak esintide köse bucak siper almasi. Hem hileyi sezip de hem de çorbada tuzum olsun diye diretmek yürek ister ve o yüregi dolduran koskoca bir yurt ve insan sevgisi.. Iste böyle bir yüregi yitirdik biz göz göre göre. O yürek, “yasadigi cehennemi cennete çevirmek isteyenlerdendi” esi ile birlikte.

Yasim elverdi Cumhuriyet devrinin her dönemini yasadim. Bu karanligin günlük güneslige dönüstügünü yasayamadik bir türlü. Tersine, Emperyalizmin yarattigi olaylarla, Orta-Dogu’dan yansiyan kaygi verici gelismelerle karamsarlasan yüreklerimiz H.Dink’in öldürülmesi ile yirtildi adeta.

Ama her zaman tasiran bir son damla vardir.

Her seye karsin Hrant Dink olayi Türkiye toplumunu silkeledi. Yazilariyla yapamadiklarini “Türkiye topraginin derinliklerine gömülen” bedeniyle yapti Hrant Dink. Kimilerinin reddettikleri, kimilerinin unutturmak istedikleri, kimilerinin ise sahip çikmaya cesaret edemedikleri kardesligimizi yüreklerimize, bilinçlerimize kazidi. Kamunun bellegine yazildi Hrant Dink bir kahraman olarak. Unutulamaz. Tesekkürler Hrant kardesim!

Onu yoketmek isteyenler bunu hesaplayamadilar.

Her ne kadar ta en yukarlardan baslayarak resmî agizlarin Hrant Dink’in öldürülmesini ülkemizde alisilmamis bir siddetle kinamis olmalarinin, nedeni ne olursa olsun, yüzbinlerin, hiç olmazsa bu kez, ürküyü üzerlerinden atip tepkileriyle birlikte sokaklara dökülmelerini kolaylastirdigi düsünülebilecek de olsa, gene de, uzun zamandan beri böyle anlamli, saglikli bir tepkiyi, böyle kitlesel bir olayi yasamadigimizi övünerek ileri sürebiliriz.

Evet, 23 Ocak 2007 günü itibariyle hepimiz bu topragin insanlariyiz, hepimiz Ermeniyiz, Rum, Çerkez, Kürt , Türk, vb, vb.yiz. Ortak vatanimizda kardesiz ve öyle de kalacagiz. Bunu herkesin böyle anlamasi, böyle bilmesi gerekir artik.

Farkli göründügümüz durumlarin nedeni ayri-gayri olmamiz degil, dünyayi, insanligi, dil ve din olaylarini kavrayamamanin, gelismemislik ve de yanlis yönlendirilmenin elverisli zemininde, çesitli odaklarin gerek çikar geregi, gerek anlayis ve sevisizlik geregi, aramizda düsmanliklar yaratmaya çalismalarindandir. Ayrica kendi zenginligimizden korkar hale getirilmemizdendir.

Aralarina girmeye, kaynasmaya can attigimiz Avrupa hiristiyan alemi bin yil kardesçe ve dostça yasadigimiz kendi insanlarimizdan daha mi “masum” bir tarihle yüklüdür bize karsi? Hele her isimize burnunu sokan taa Okyanuslar ötesi sözümona dostlarimiz?

Birer islâm halifesi olan Osmanli Padisahlari en yakin dost ve arkadaslarini Rum ve Ermenilerden seçerlerken hainlik mi ediyorlardi? Onlarin gelenegini bile 21. yüzyilda, modern zamanlarin insanlari olarak sürdüremiyecek isek yaziklar olsun bize.

Hrant Dink’in ölümü resmî agizlarin ve medyanin bu gibi olaylarda ne kadar büyük sorumluluk tasidigini bir kez daha apaçik gözler önüne serdi. Hrant Dink’i vatan haini gibi göstermeyi is edinen bir kisim çevreler onun kahpece yasamina kastedilmesi üzerine ve de beri yandan tam anlamiyla hakettigi sayginlikla bir kahraman gibi ugurlanmasi karsisinda yalniz ve mahçup kalmadi mi simdi?

Ya onu korumayi bile is edinmeyenler!…

Peki ya 301 madde düsmanlar yaratmaya mi yariyor? Ve 301 gibi bir düsmanlik maddesini Ceza Yasasina geçirenler ülkemiz insanini düsmanlar yaratarak mi düsmanliklardan koruyacaklarini düsündüler?

Umarim demokrasinin önemini kavramamiza vesile olur bu olay.

Evet ülkenin yurtsever, demokrat, ilerici ve sol unsurlarina da ders var:

Halklar çok kez saglikli bir potansiyelle yüklüdürler. Çünkü her zaman ‘daha iyi bir yasam’ özlemiyle ileriye dönüktürler. Siradan halk insaniyetçidir, adildir,irk, din, dil farkina o kadar da önem vermez, yeter ki kiskirtilmaya, kafasi karistirilmaya, deger yargilariyla oynanmaya. Marifet bu potansiyeli etkinlestirmektir.

Evet bir kez daha gördük ki büyük sözleri büyük kalabaliklar söyler ve de hiç bagirmasina gerek olmadan sözünü duyurur. Tek basiniza “hepimiz ermeniyiz” diye ortalikta dolasabilir misiniz? Dolassaniz ne olur?

Öylerse, hepimiz “baska bir dünya mümkün” ve “bunu biz hep birlikte yaratacagiz” demek üzere bir agizdan konusmayi ögrenelim! Ayrintilarimiz farkli olsa bile ortak sarkilarimizi söyleyelim!

23 01 2007 Sevim Belli

Biz bugün burada ‘Hepimiz Hrantız’, ‘Hepimiz Ermeniyiz’ diye bağırarak dünyaya çok önemli bir mesaj veriyoruz. O katillin ve katillerin Türklük ve Türkiyelilikle alakası olmadığını söylüyoruz. Gerçek Türklüğün, Hrant’ın katiline katil demekten geçtiğini, gerçek Türklüğün, ‘Hepimiz Ermeniyiz’ diye bağırmaktan geçtiğini söylüyoruz. Hrant’ın katiliyle Türklük ve Türkiyelilik arasına mesafe koyduğumuzu ilan ediyoruz. İşte bizim 1915′e ilişkin yapmamız gereken bu.

Ben bir Türk’üm. Hrant bir Ermeni’ydi. Ben bir AGOS yazarıyım, Hrant AGOS idi. Hrant, AGOS’un Türk yazarları ve AGOS bir davaya baş koymuştu. Dava, Türk ve Ermeni insanına yönelik düşmanlık son bulsun, bu kin, bu nefret sonra ersin davasıydı; her iki halk, her iki ulus, karşılıklı saygı temelinde bir arada yaşasın istiyorduk.

Hrant ve AGOS Türkiye’nin bozkırında açmış bir çiçekti. Çiçeğimiz vurdular; çiçeğimizi kopardılar. Herkes ‘Hrant’a sıkılmış kurşun Türkiye’ye sıkılmıştır’, diyor. Doğrudur ama şu soruyu kendimize tüm açıklığıyla sormak şartıyla: Bu kurşuna sıkılacak hedefi kim gösterdi? Atılan ateş tam yerini bulsun diye Hrant’ı kim hedef yaptı; kim Hrant’ı hedef olarak sıkı sıkı tuttu ki, kurşun boşa gitmesin. Hrant’ı 17 yaşında biri tek başına öldürmedi. Hrant’ı, onu hedef yapanlar ve onu kurşun yerini bulsun diye hedef olarak sıkı sıkıya tutanlar öldürdüler.

Hrant bir kurşunla öldürülmedi. Hrant aylarca, her gün yavaş yavaş hedef yapılarak öldürüldü. 5 Ocak’ta, ‘korkuyorum Taner’, ‘çok korkuyorum’ diyordu. “Bana, AGOS’a yönelik saldırı çok sistemli bir saldırı Taner”, diyordu. “Beni İstanbul Valiliği’ne çağırıp tehdit ettiler, Taner” diyordu. “Yaptıklarını senin yanına bırakmayacağız, dediler bana Taner”, diyordu. “Bana ve AGOS’a yönelik tüm bu saldırılar bu tehditten sonra başladı, Taner” diyordu. “2007 çok kötü bir yıl olacak Taner”, diyordu. “Çok üstümüze gelecekler. Çok ama çok kötü hedef gösterildik. Basınıyla, politikacısıyla, hukukçusuyla öyle bir hava yarattılar ki, bizleri öyle lanetli durumuna soktular ki, artık çok kolay vurulacak bir hedef olduk Taner”, “av mevsimini açtılar ve bizi avlanacak av gibi orta yerde bıraktılar Taner,” diyordu.

Hrant’ı 17 yaşında bir katil öldürmedi. Her gün basında bu katile Hrant’ı Türk düşmanı diye gösterenler öldürdü. Hrant’ı 301. maddeden mahkeme kapılarında sürüyenler öldürdü. Hrant’ı, 301. maddeyi aydınların sürek avı olarak kullananlar, 301. maddeyi değiştirmeye cesaret edemeyenler öldürdü. Hrant’ı, korumak yerine, Valilik binasına çağırıp tehdit edenler öldürdü.

Timsah gözyaşlarına gerek yok, başımızı öne eğelim. Ellerimize bakalım. Ellerimizdeki bu kanı nasıl temizleyeceğimize bakalım. Siz, Hrant’ın ölümünden şoka uğrayan basın yayın organları, açın eski sayılarınızı, Hrant için neler yazdınıza, neler söyledinize, ona bakın, katili orada göreceksiniz. Siz 301′i aydın avında kullananlar, 301 üzerine yazdıklarınıza, mahkeme kararlarına bakınız, katili orada göreceksiniz. Sayın hükümet yetkilileri, timsah gözyaşları dökmeyin, bize Hrant’ı tehdit etmek için odasına çağıran Vali Yardımcısı’na ne yapacaksınız; onu tehdit eden Milli İstihbarat Teşkilatı yetkilisine ne yapacaksınız onu söyleyin.

Hrant, ‘Türklüğe hakaret eden Ermeni’ olarak hedef gösterildi ve bundan dolayı vuruldu. Hrant, ‘Türkiye tarihiyle yüzleşmek zorundadır’, dediği için vuruldu. 2007′de Hrant’a kurşun sıkan, sıktıran eller, 1915′te de Hrantlara kurşun sıkan, Ermenileri çölde boğan el aynı ellerdi. Hrant’a kurşun sıkanlar bize bir mesaj yolluyorlar. Diyorlar ki, “Evet! 1915′te yaptık 2007′de de gerekirse gene yaparız.” Hrant’ı vuranlar, onu Türklük adına vurduklarını düşünüyor. Tıpkı 1915′te Hrant’ları vuranların söylediği, yaptığı gibi… Onlar için Türklük cinayet işlemektir. Onlar için Türklük birilerini düşman görüp imha etmektir. Oysa onlar Türklüğün kara lekeleridir, onlar Türklük adını lekeyen, Türklüğün alnına kara leke sürenlerdir. İşte biz bu nedenle ayağa kalktık. Bizler, ‘Hepimiz Hrantız’, ‘Hepimiz Ermeniyiz’ diye bağırarak Türklüğü bu katillerin elinden almak istiyoruz. Biz Türklüğün, biz Türkiye’nin çığlığıyız. Türklüğü ve Türkiye’yi katillerin eline bırkmak istemeyen Türk’ün, Kürt’ün, Alevi’nin, laiğin, Müslüman’ın çığlığıyız.

Türklük, canilerin, katillerin eline bırakılmayacak kadar saygı duyulması gereken güzel bir şey, Ermenilik de öyle… Bizler biliyoruz ki, Türklüğümüzle ancak ve ancak katile katil demeyi başarırsak gurur duyabileceğiz. Bugün burada bunu yapıyoruz. Türklüğümüzün, ‘Hepimiz Ermeniyiz’ dedikçe güzelleştiğini biliyoruz; katile katil demeyi başardıkça Türklüğümüzle daha çok gurur duyabileceğimizi biliyoruz.

Biz bugün burada ‘Hepimiz Hrantız’, ‘Hepimiz Ermeniyiz’ diye bağırarak dünyaya çok önemli bir mesaj veriyoruz. O katillin ve katillerin Türklük ve Türkiyelilikle alakası olmadığını söylüyoruz. Gerçek Türklüğün, Hrant’ın katiline katil demekten geçtiğini, gerçek Türklüğün, ‘Hepimiz Ermeniyiz’ diye bağırmaktan geçtiğini söylüyoruz. Hrant’ın katiliyle Türklük ve Türkiyelilik arasına mesafe koyduğumuzu ilan ediyoruz. İşte bizim 1915′e ilişkin yapmamız gereken bu.

Bugün nasıl Hrant’ın katiliyle Türklük arasına mesafe koyamayan gerçek Türk değildir diyorsak, bugün nasıl Hrant’ın katiliyle Türklük arasına mesafe koyma yeteneğini, becerisini gösteriyorsak, 1915 için de aynı şeyi yapmalıyız. Bugün Hrant’ın katiline sahip çıkanlar, 1915′in katillerine de sahip çıkanlardır. Dünün Talat’ına, Bahaettin Şakir’ine, Dr. Nâzım’ına sahip çıkanlar, onların önünde secde edenler, bu katilin önünde de secde edecek olanlardır.

‘Hepimiz Hrantız, hepimiz Ermeniyiz’ diye bağırarak biz Türkler, biz Türkiyeliler tüm dünyaya diyoruz ki: Biz Türkler, Türkiyeliler, Türklüğü bu katillerin eline bırakmayacağız. Biz Türklük adının katillikle, cinayetle, Ermeni düşmanlığıyla lekelenmesine izin vermeyeceğiz. Ya katilin Türklüğü ya ‘Hepimiz Hrantız, hepimiz Ermeniyiz’, diye bağıranların Türklüğü… Üçüncü seçeneğimiz yok. Nasıl bügün cinayet işleyenlerin Türklüğü Türklük değil ancak Türklük alnına sürülmüş bir kara lekedir diyorsak, 1915′te de cinayetleri işleyenler Türklük adına leke sürenlerdir diyebilmeliyiz.

Nasıl bugün Hrant’ın cinayetine ‘Utanılacak bir eylem’ diyorsak, 1915′de işlenen cinayetlere, aynı Mustafa Kemal Atatürk gibi ‘Utanılacak bir eylem’ diyebilmeliyiz. Bilmemiz gerekiyor ki: Biz nasıl bu cinayeti, ‘Hepimiz Ermeniyiz’ diye lanetliyebiliyorsak, bugün nasıl bu cinayeti kınayan yüzbinlerimiz varsa, 1915′te de bunu, o cinayetleri işleyenleri lanetleyen Türkler, Kürtler, Müslümanlar, Aleviler vardı. Bizler hem bugüne hem düne ilişkin seçim yapmak zorundayız. Katillerin Türklüğünden mi yanayız yoksa katillere tavır alan, cinayetleri kınayanların Türklüğünden mi yanayız? Biz 1915′te Ermenileri imha eden Boğazlıyan Kaymakamı Kemal’in Türklüğünden mi yanayız, yoksa, “Ben Allah’ın gazabından korkarım” diyerek Kemal’in işlediği cinayetlere karşı çıkan, onun idamı için ifade veren Boğazlıyan Müftüsü Abdullahzade Mehmet Efendi’den mi yanayız? Biz Talat’tan, Enver’den Bahaettin Şakir’den, Doktor Nâzım’dan, Diyarbakır Valisi Reşit’ten; onların cinayetlerinden, onların Türklüğünden mi yanayız? Biz, onların Türklük adına cinayet işlemelerine mi sahip çıkacağız, bu cinayetleri lanetleyenlerin Türklüğüne mi sahip çıkacağız?

Bilmemiz gerekiyor, bizim 1915′lerde, Ankara Valisi Mazharımız, Halep Valisi Celalimiz, Kastamonu Valisi Reşit’imiz, Yozgat Mutasarrıfı Cemal’imiz, Kütahya Kaymakamı Ali Faik’imiz, Der-Zor Kaymakamı Ali Fuat’ımız vardı. 1915′lerde bizim Türklük adına sahip çıkacağımız askerlerimiz, komutanlarımız da var. Bizim 3. Ordu Komutanı Vehip Paşamız; Trabzon Garnizon Komutanı Avni Paşamız; Miralay Vasfi’miz; Yozgat Mevkii Kumandanı Binbaşı Salim’imiz var. Trabzonlular belki şimdi bir katile, Ogün Samast’a sahipler, 1915′te de Trabzon’da Vali Cemal Azmi; İttihatçı Yenibahçeli Nail gibi katiller vardı ama 1915′de Trabzon’da bu cinayetlere tavır alan, sonra mahkemelerde katillere katil diyen Trabzonlularımız da vardı. Trabzon Polis Şefi Nuri’miz; Trabzon tüccarı Ahmet Ali Bey; Trabzon Gümrük Müfettişi Nesim Bey’imiz var. “Ben Ermenilerin kayıklara doldurulup boğdurulduklarını gözlerimle gördüm ama engel olamadım” diyen Trabzon milletvekili Hafız Mehmet Emin Bey’imiz var…

Bu saydığım isimler, onlarcadan, binlerceden, onbinlerceden sadece bazıları.

Bugün Türklerin, Türkiye’nin bir tercih yapması gerekiyor, ya bugünkü ve dünkü katillerin Türklüğü ya bugün ‘Biz Ermeniyiz’ diye bağıranların ve dün “Ellerimizi kana bulamayız” diyenlerin Türklüğü.

Tüm dünya bugün bizi saygıyla izliyor, çünkü onlar burada gerçek Türklük ile barbarlık arasına çekilen duvarı görüyor. Bizler bugün burada katil ile Türklük arasına bir duvar örüyoruz; bizler bugün katile katil demesini bilen Türkleriz. Bu cesaretimizi 1915′e ilişkin de göstermek zorundayız. Hrant bizden bunu istiyordu. “Ben Türk’ü, Türkiye’yi seviyorum, Türklerle bir arada yaşamayı bir şans sayıyorum” derken bize bunu anlatıyordu. 1915′teki Hrant’ların katillerine katil demek, onlarla da Türklük arasına duvar örmek zorundayız. 2007′de katile katil deme cesaretimizi 1915′e ilişkin de yapmak zorundayız.

Tarihle yüzleşmek işte böyle bir şeydir. Biz zaten bugün Hrant’ın katiline “Sen Türk değilsin, sen bir katilsin” diyerek tarihimizle yüzleşmeye başlamış bulunuyoruz. 1915′te Ermenilerin katilleriyle Türklük arasına da bir duvar çekmeli ve Türklüğün alnına kara lekeyi sürenleri katiller olarak lanetlemeliyiz. Ancak o zaman tüm dünyada başımız dik dolaşacağız.

Benim çığlığım Türklüğün çığlığıdır. Hrant’ı, can kardeşini, Ermenisini kaybetmiş bir dostun, bir kardeşin, bir Türk’ün çığlığıdır. Türklüğümüzü, alnımıza kara leke sürmek isteyen katillerin ellerinden alalım. Hep bir ağızdan, ‘Hepimiz Hrant’ız, hepimiz Ermeni’yiz’ diye bağıralım.

Bu çığlık Türkler ve Ermeniler arasında kin, nefret ve düşmanlık yaratmak isteyenlere verilecek en büyük cevaptır.

Taner Akçam: ABD’deki Minnesota Üniversitesi Tarih Bölümü öğretim üyesi

Kaynak: Radikal

Yıllardır yazıyorduk, çiziyorduk, konuşuyorduk, karanlığa taşlar atıyorduk?.. O taşlara ne oluyordu? O taşlar birilerinin başına çarpıyor muydu? Birileri o taşları tutup başının üstüne koyuyor muydu?.. Kimlerdi onlar? Kaç kişiydik? Vücutlar olarak görmek istiyordum bunu. Bir araya gelmiş ve beraberiz diyen vücutlar… Meğer ne kadar çokmuşuz ve ne kadar birbirimizden farklıymışız! Hayır ‘bu şehir o eski İstanbul’ değildir artık. Bu şehir dün kimi bürokratlara ve siyasetçilere ders verdi. Onlara kötü bir haberim var: Bu şehirde (ve bu ülkede) demokrasi yükselen değerdir!

Dün sabah Hrant Dink’in cenaze töreni başlarken Agos gazetesinin karşısındaki kalabalığın en arkalarında sıkışıp kaldığımı gören bir yurttaş:

“Haluk bey, şuraya gazetecilerin yanına çıksanıza” dedi.

“Hayır” dedim. “Bugün gazeteci olmak istemiyorum. Yalnızca bu kalabalık içinde bir vücut olmak istiyorum!”

Gerçekten öyleydi. O anda, ellerinde ‘Hepimiz Hrant Dink’iz Hepimiz’ ve “Hepimiz Ermeniyiz Hepimiz” yazan pankartlar taşıyan inanılmaz kalabalığın ortasında ne gazeteci olmak istiyordum, ne profesör, ne aydın, ne yazar, ne şu, ne bu…

Yalnızca orada kapladığı yerle ‘Ben de varım!’ diyen bir vücut olmak istiyordum. Diğer vücutlarla birlikte sayılacak bir vücut.

Bir insan.

Tıpkı Hrant Dink gibi “Demokrasiden yanayım, ifade özgürlüğünden yanayım, insan sevgisinden ve kardeşlikten yanayım ve bu ülkeyi çok seviyorum!” diyen bir insan. Vücudunun orada oluşuyla bu mesaja katkıda bulunmaya çalışan bir insan.

Oysa yazarların siyasi tutumlarını yalnızca yazılarıyla koyması gerektiğini savunmuşumdur hep.

“Kaleminiz var, köşeniz var, anlatın, ikna edin” diyegelmişimdir.

Demek ki, bir an geldi (Hrant’ın vurulduğu an?) onun yetersiz kalabileceği kafama dank etti.

Yıllardır yazıyorduk, çiziyorduk, konuşuyorduk, karanlığa taşlar atıyorduk?

O taşlara ne oluyordu? O taşlar birilerinin başına çarpıyor muydu? Birileri o taşları tutup başının üstüne koyuyor muydu?

Kimlerdi onlar? Kaç kişiydik?

Vücutlar olarak görmek istiyordum bunu. Bir araya gelmiş ve beraberiz diyen vücutlar…

Hrant Dink’in cenazesi hem hiç yalnız olmadığımızı ortaya koydu, hem de vücut vücut oraya gelenlerin hiç de kolay tarif edilemeyeceğini.

Meğer ne kadar çokmuşuz ve ne kadar birbirimizden farklıymışız!

Klişe deyiş düşmanı ben, izninizle, bir klişe deyiş daha kullanayım: ‘İstanbul dün tarihi günlerinden beri yaşadı.’

Yalnızca unutulmayacak bir olay yaşadı anlamında değil, aynı zamanda değişti anlamında.

Hayır, ‘bu şehir o eski İstanbul’ değildir artık.

Bu şehir dün kimi bürokratlara ve siyasetçilere ders verdi.

Onlara kötü bir haberim var:

Bu şehirde (ve bu ülkede) demokrasi yükselen değerdir!

Haluk Şahin – Radikal

Hrant Dink’in eşi Rakel Dink’in konuşmasının tam metni

‘Çutağıma eş olmak bana verildi. Bugün çok acılı ve onurlu olarak buradayım. Ben, çocuklarımı, ailem ve sizler çok acılıyız. Bu sessiz sevgi biraz olsun bize güç katıyor. Kederli bir sevinç yaşatıyor. İncil’den Yuhanna 15:13′te hiç kimsede, insanların dostları uğruna canını vermesinden daha büyük bir sevgi yoktur der. Sevgili dostlar, bugün bedenimin yarısını, sevgilimi, çocuklarımın babasını, sizin kardeşinizi uğurluyoruz. Sağdakine, soldakine, öndekine, arkadakine rahatsızlık saygısızlık vermeden, sloganlar pankartlar açmadan sessiz bir yürüyüş gerçekleştiriyoruz. Bugün sessizlik ile büyük bir ses yükselteceğiz. Bugün derinliklerin ışığa yükseldiği günün başlangıcıdır.

Yaşı kaç olursa olsun; 17 veya 27, katil kim olursa olsun, bir zamanlar bebek olduklarını biliyorum. Bir bebekten bir katil yaratan karanlığı sorgulamadan hiçbir şey yapılmaz kardeşlerim…

Kardeşlerim,

Onun doğruluğa olan sevgisi, şeffaflığa olan sevgisi, dostuna olan sevgisi onu buraya getirdi. Korkuya meydan okuyan sevgisi onu büyüttü. Diyorlar ki “O büyük bir adamdı.” Size sorarım:”O büyük mü doğdu?” Hayır! O da bizim gibi doğdu. O gökten değildi o da topraktandı. Bizim gibi çürüyen bir beden! Fakat yaşayan ruhu, yaptığı iş, kullandığı üslup gözlerindeki, yüreğindeki sevgi onu büyük yaptı. İnsan kendiliğinden büyük olmaz. İnsanı yaptıkları büyük yapar… Evet o büyük oldu, çünkü büyük düşündü, büyük söyledi. Bugün buraya gelerek hepiniz büyük düşündünüz. Sessizce büyük konuştunuz, siz de büyüksünüz. Bu günle kalmayın bu kadarla yetinmeyin.

O, bugün Türkiye’de milat yaptı sizler de mührü oldunuz. Onunla manşetler, onunla konuşmalar, yasaklar değişti. Onun için dokunulmazlar veya tabular yoktu. Kelamda dediği gibi yüreğinden taştı. Büyük bir bedel ödedi. Bedellerin ödendiği gelecekler Hrantları severek Hrantlara inanarak olur, nefretle, hakaretle, kanı kandan üstün tutarak olmaz. Bu yükseliş karşındakini kendin gibi görerek kendin gibi sayarak, kendin sayarak olur.

Hisusun yardımıyla yarattığı ev cennetinden ayırdılar. Göksel ve ebedi cennete kanat açtırdılar. Gözleri daha yorulmadan, bedeni daha yaşlanmadan, daha hasta olmadan, sevdiklerine doymadan kanat açtırdılar göksel cennete.

Biz de geleceğiz sevgilim. Biz de geleceğiz o eşsiz cennete. Oraya yalnız ve yalnız sevgi girer. İnsanların ve meleklerin dillerinden üstün olan, peygamberlikten üstün olan, bütün sırları bilmekten üstün olan, dağları yerinden oynatacak imandan üstün olan, varını yoğunu sadaka vermekten üstün olan bedenini yakılmaya teslim etmekten daha üstün olan yalnız ve yalnız sevgi girecek o cennete. Orada gerçek sevgi ile bir arada ebedince yaşayacağız. Kimseyi kıskanmayan sevgi, kimsenin malında gözü olmayan sevgi, kimseyi öldürmeyen sevgi, kimseyi aşağılamayan sevgi, kardeşini kendinden üstün tutan sevgi, kendi hakkından vazgeçen sevgi, kardeşinin hakkını arayan sevgi. Mesih’te bulunan sevgi. Ve bize dökülmüş olan sevgi.

Yaptıklarını, konuştuklarını kim unutabilir sevgilim? Hangi karanlık unutturabilir sevgilim? Olmuşları, olanları kim unutturabilir? Korku unutturabilir mi sevgilim? Yaşam mı? Zulüm mü? Dünyanın zevki sefası mı sevgilim? Yoksa ölüm mü unutturacak sevgilim? Hayır, hiçbir karanlık unutturamaz sevgilim.

Ben de sana yazdım aşk mektubunu sevgilim. Bana da ağır oldu bedeli sevgilim. Bunları yazabilmeyi Hisusa borçluyum sevgilim. Onun da hakkını ona verelim sevgilim. Herkesin hakkını herkese geri verelim sevgilim.

Sevdiklerinden ayrıldın, çocuklarından, torunlarından ayrıldın. Burada seni uğurlayanlardan ayrıldın, kucağımdan ayrıldın. Ülkenden ayrılmadın.

Agos gazetesi yayın yönetmeni Hrant Dink, öldürülmesinden 4 gün sonra İstanbul’un ve Türkiye’nin her köşesinden gelen on binlerce insan tarafından Balıklı Ermeni Mezarlığı’nda toprağa verildi. Agos gazetesinin önünden başlayarak 8 kilometrelik bir güzergah üzerinden Kumkapı Meryemana Ermeni Kilisesi’ne kadar yürüyenler genellikle düzenleme komitesinin sessiz yürünmesi tavsiyesine uysalar da zaman zaman hep bir ağızdan “Hepimiz Hrant’ız, Hepimiz Ermeniyiz” sloganını haykırdılar.

Foto Galeri : Hrant Dink’in Cenaze Töreni

Yürüyüşü izleyenler Dink’in cenaze töreninin on yıllardır İstanbul’da gerçekleştirilen en büyük kitlesel gösteri olduğunda birleşti. Dink’in cenazesine katılımın ancak 1 Mayıs 1977 kutlamasıyla karşılaştırılabileceği yaygın bir kanıydı. Tahminler, cenaze törenine katılımın 100 binden az olmadığı yönünde. ABD’de yayımlanan New York Times gazetesi de web sayfasında büyük bir fotoğrafla birlikte verdiği haberde katılımın “100 binin üzerinde” olduğunu duyurdu.

Dink’in cenaze aracıyla, kortejin Kumkapı’ya varmasından önce kiliseye getirilen naaşının başında düzenlenen dini törene Ermeni cemaati ileri gelenlerinin yanı sıra Ermenistan ve Avrupa’dan sivil ve ruhani temsilciler, hükümeti temsilen Devlet Bakanı Mehmet Ali Şahin ve İçişleri Bakanı Abdülkadir Aksu katıldı. Parlamentoda grubu bulunan siyasi partilerden hiçbiri cenaze törenine resmi temsilci göndermedi.

Almanya Yeşiller Birlik Partisi Eş Başkanı Claudia Roth ile Türkiye-Avrupa Karma Parlamento Komisyonu Joost Lagendjik da törene katıldılar.

Parlamentoda temsil edilmeyen Demokratik Toplum Partisi (DTP), Özgürlük ve Dayanışma Partisi (ÖDP), Emeğin Partisi (EMEP), Sosyalist Demokrasi Partisi (SDP) Genel Başkanları ve önde gelen yöneticileriyle törene katıldılar. Türkiye Alevi cemaatinin önde gelenlerinin, Kürt politikacıların, sosyalistlerin, Baykal muhalifi sosyal demokratların etkin bir biçimde yer aldıkları kortejde, İslamcı kesimin, varlığıysa hissedilmedi.

Cenaze töreninde yer alan on binlerce insan arasında sanatçı Vedat Sakman, şarkıcı Leman Sam, tiyatro sanatçıları Mahir Günşiray, Orhan Alkaya, yazar Bilgesu Erenus, şarkıcılar Aynur, İlkay Akkaya, Suavi, sinema sanatçısı Ediz Hun göze çarptı.

Tevfik Sağlam İlköğretim Okulu öğrencileri kortej geçerken ellerinde “Hepimiz Kardeşiz” yazılı kâğıtlarla yürüyüşü selamladı.

Dini Törenle Defnedildi, Malatya’dan Getirilen Toprağa Verildi

Kumkapı Meryamana Kilisesi’ndeki törenin ardından Dink’in cenazesi Balıklı Ermeni Mezarlığı’na getirildi. Ermeni cemaati içinde gençlerin oluşturduğu güvenlik çemberini aşarak mezarlığa girenlerin yol açtığı izdiham içinde Dink’in naaşı toprağa verildi. Cenaze törenine gönderilen çelenkler arasında Cumhurbaşkanlığı, Başbakanlık, Hürriyet gazetesi, Beyoğlu Belediye Başkanlığı ve Ermeni cemaatininkiler de vardı.

Yalnızca Dink’in ailesinin alındığı mezarı başındaki tören sırasında halk da mezara çiçek attı. Burada Ermeni cemaati adına konuşan Türkiye Ermenileri Patriği Mesrob II “Hrant ölümü ile ölümü yendi ve ebediyen bu topraklarda yaşayacak” dedi; İsa’nın öldürülüşünü de anımsattığı konuşması alkışlarla sık sık bölündü.

Patrik Mesrob II “bir Hıristiyan din görevlisi ve bir insan olarak, en kutsal hak olan yaşama hakkına saldıranları bir kez daha lanetliyorum. Fikir ve düşünce özgürlüğüne saygılı, değer veren insanlar olarak bazı insanlarımızın fikirlerini paylaşmasak bile, hiç kimsenin fikirlerinden dolayı bırakın katledilmesini, yargılanmasını ve ceza almasını bile kabul etmemeliyiz” dedi.

Çiçekler atarak, ilahiler eşliğinde toprağa verilen Dink’in mezarına beyaz bir tepsi içinde memleketi Malatya’dan getirilen toprak da serpildi. Tören Ertan Tekin‘in dudukla çaldığı Ermeni ilahileriyle sona erdi

Rakel Dink: Bir bebekten bir katil yaratmayı sorgulamadan hiçbir şey yapılamaz

Hrant Dink’in Osmanbey’de Agos gazetesi önündeki cenaze töreni ellerinde Türkçe, Kürtçe, Ermenice “Hepimiz Hırant Dink’iz, Hepimiz Ermeniyiz” pankartları taşıyan on binlerce kişinin buluşmasıyla saat 11:00′de başladı. İlk sözü alan Hrant Dink’in eşi Rakel Dink, ailesi adına “Sevgiliye” başlığıyla Dink’e hitaben kaleme aldığı mektubu okudu.

Konuşmasına “bizi ne kadar sevdi, sevdi ki, bizi birbirimize verdi” sözleriyle başlayan Rakel Dink, “Acılı ve onurlu olarak buradayım” dedi ve İncil’den örnek verdi: “İsa der ki ‘hiç kimsede insanın dostları uğruna canını vermesinden daha büyük bir sevgi yoktur.’”

Rakel Dink, Hırant’a “sevdiklerinden, torunlarından, çocuklarından, kucağımdan ayrıldın ama ülkenden ayrılmadın” sözleriyle veda etti.

Rakel Dink’in mektubunun bazı bölümleri şöyle:

“Sevgili dostlar, bugün bedenimin yarısını, sevgilimi, çocuklarımın babasını, ailemizin büyüğünü, sizin kardeşinizi uğurluyoruz. Sağdakine soldakine, öndekine, arkadakine rahatsızlık vermeden, saygısızlık yapmadan, sloganlar atmadan ve pankartlar açmadan sessiz bir saygı yürüyüşü gerçekleştiriyoruz. Bugün sessizlik ile büyük bir ses yükselteceğiz.

“Yaşı kaç olursa olsun, 17 veya 27 olsun, katil kim olursa olsun bir zamanlar bebek olduğunu da biliyorum. Bir bebekten bir katil yaratmayı sorgulamadan hiçbir şey yapılamaz kardeşlerim.

“Sevgilim!

“Bedenin yaşlanmadan, daha hasta olmadan, sevdiklerine doyamadan gittin. Biz de geleceğiz sevgilim, o eşsiz cennete… Oraya yalnız sevgi girer. Orada gerçek sevgiyle bir arada ebediyen yaşayacağız.

“Kimseyi kıskanmayan, öldürmeyen, aşağılamayan, kin tutmayan, bağışlayan, kardeşini sayan, bir sevgi, Mesih’te bulunan sevgi…

“Hangi karanlık yaptıklarını, söylediklerini unutturabilir Sevgilim! Korku mu? Yaşam mı? Zulüm mü? Dünyanın zevki sefası mı? Yoksa ölüm mü Sevgilim?

“Ben de sana yazdım, aşk mektubunu Sevgilim! Bunları yazmak zor oldu Sevgilim!

“Onun için dokunulmazlar yoktu. Büyük bir bedel ödedi.

“Nefretle hakaretle, kanı kandan üstün tutarak güzel gelecekler olmaz kardeşlerim. Kanı kandan üstün tutmak olmaz kardeşlerim…

“Bedeni daha yaşlanmadan sevdiklerinden aniden ayrıldı. Biz de geleceğiz sevgilim. Oraya sadece sevgi girer. Orda gerçek sevgi ile bir arada ebedi cennete ulaşacağız. Kimseyi kıskanmayan kimsenin malında gözü olmayan sevgi kardeşin hakkında gözü olmayan sevgi.

“Ah sevgilim yaptıklarını konuştuklarını kim unutturabilir sevgilim! Korku unutturabilir mi? Yaşam mı? Zulüm mü? Zevk-i sefa mı? Yoksa Ölüm mü? Hiçbiri sevgilim. Sevdiklerinden ayrıldın çocuklarından ayrıldın? Kucağımdan ayrıldın ama ülkenden ayrılmadın sevgilim Kardeşlerim, onun dostluğa olan sevgisi onu buraya getirdi. Korkuya meydan okuyan sevgisi onu büyüttü. Diyorlar ki, o büyük bir adam. Size soruyorum, o büyük mü doğdu, o da bizim gibi doğdu. O da topraktandı, bizim gibi çürüyen bir beden, gözlerindeki sevgi onu büyük yaptı. İnsan kendiliğinden büyük olmaz, insanı yaptıkları büyük yapar. Evet o büyük oldu, çünkü büyük düşündü, büyük söyledi. Sessizce büyük konuştunuz. Siz de büyüksünüz.

“Bu kadarla yetinmeyin. Nefretle, hakaretle, kanı kandan üstün tutarak kardeşlik olmaz.”

Ders olsun!

Rakel Dink‘in konuşmasının ardından söz alan Agos gazetesi yazarlarından, arkadaşı Aydın Engin “Rahatlıkla gidebilirdi. Ülkesinde kalmayı yeğledi. Ders olsun!” dedikten sonra yürüyüşü başlattı. Cenaze arabasının hareketiyle birlikte, Taksim’e doğru yürüyüşe geçildi. Kortej Agos gazetesinden Şişli istikametine doğru ve ana bulvar üzerinde oluşturuldu.

“Hepimiz Hrant Dink’iz”, “Katil 301″

Törende yalnızca “Hepimiz Hrant’ız-Hepimiz Ermeniyiz” pankartı açıldı. Kitleye ellerinde taşımak üzere Türkçe, Kürtçe ve Ermenice “Hepimiz Hrant Dink’iz” ve “Katil 301″ yazılı dövizler ve karanfiller dağıtıldı.

Yürüyüş nedeniyle çevredeki dükkânlar kapatıldı. Ayrıca yürüyüş için Osmanbey’deki çeşitli binaların tepelerine keskin nişancılar yerleştirildi.

Yürüyüş boyunca, geçilen caddelerde halk yok kenarlarında ve evlerin pencerelerinden Hırant Dink’i ve törene katılanları alkışlarla selamladı.

Yürüyüşe önde gelen yazar, gazeteciler, ses, tiyatro, sinema sanatçıları, ev kadınları, işçiler, çalışanlar, Ankara, İzmir, Bursa ve Türkiye’nin pek çok yerinden gelen insan hakları ve barış savunucuları katıldı. Göze çarpan politik kişilikler ve kanaat önderleri arasında Şişli Belediye Başkanı Mustafa Sarıgül, Devrimci İşçi Sendikları Konfederasyonu (DİSK) Genel Başkanı Süleyman Çelebi, Kamu Emekçileri Sendikaları Konfederasyonu (KESK) Başkanı İsmail Hakkı Tombul, Türk Tabipleri Birliği (TTB) Merkez Konseyi Başkanı Gencay Gürsoy, Sosyal Demokrasi Vakfı (SODEV) Genel Başkanı Ercan Karakaş, Türk Mühendis ve Mimar Odaları (TMMOB) Genel Başkanı Mehmet Soğancı, Türkiye İnsan Hakları Vakfı (TİHV) Yönetim Kurulu Başkanı Yavuz Önen, AKP İstanbul İl örgütü, Türkiye Gazeteciler Cemiyeti (TGC) Genel Başkanı Orhan Erinç, TDP Eş başkanları Ahmet Türk ve Aysel Tuğluk, Leyla Zana, Sırrı Sakık, Emeğin Partisi (EMEP)Genel Başkanı Başkanı Levent Tüzel, Özgürlük ve Dayanışma Partisi (ÖDP) eski Genel Başkanı Ufuk Uras, Diyarbakır Belediye Başkanı Osman Baydemir de vardı.

Yürüyüş boyunca Ermenilerin ve Türklerin ortaklaşa sahiplendikleri “Sarı Gelin” türküsü sık sık seslendirildi, Sanatçı Ertan Tekin Ermeni halk çalgısı dudukla ezgiler çaldı.

Kortejde basın mensuplarına Şişli Belediyesi araç tahsis etti. Töreni Türkiye’den gazetecilerin yanı sıra çok sayıda yabancı basın mensubu da izledi.

Gençler

Törenin başında Osmanbey’de toplanan ve daha sonra yürüyüşe katılanlar arasında çok sayıda genç vardı. Bir genç, “Anne babalarımız 1977′de böyle bir gösteriye katıldıklarını anlatıyorlardı da inanamıyorduk,” derken, uzun yıllar sürgünde yaşadıktan sonra Türkiye’ye dönerek bir vakıf üniversitesinde çalışmaya başlayan bir akademisyen, “katılım çok etkili ama acaba Türkiye’de esen zehirli havayı dağıtmaya yetecek mi?” sorusuyla yanıt verdi katılım konusunda ne düşündüğü sorumuza.

Yol boyunca gençlerin “sessiz yürüyüş” tavsiyesine karşın çok sert ve yüksek sesle eleştirdikleri iki parti vardı: Milliyetçi Hareket Partisi (MHP) ve Cumhuriyet Halk Partisi (CHP). MHP’nin Şişli ve Beyoğlu ilçe örgütleri önünde “Faşizme karşı omuz omuza” sloganı yükseltilirken, CHP Genel Başkanı Deniz Baykal da sık sık eleştirildi.

Yenikapı’da, Hırant Dink‘in cenaze töreninin sona ermesini beklerken kulak misafiri olduğumuz sohbetlerde herkesin, Dink’in vahşice katledilişini telafi etmesinin imkansız olduğunu düşünseler de arkasından yürüyenlerin çokluğu ve çoğulluktan memnun olduklarını söyledikleri duyulabiliyordu.

“Son dönemlerde iyice saldırganlaşan ırkçılık ve şöven milliyetçiliğe karşı güçlü bir yanıt oldu bu,” diyen bir matbaacı, “şu tarihin cilvesine bakar mısınız” diye soruyordu, “Türkiye’nin itibarını katledilmiş bir Ermeni aydın ile onun sosyalist ve demokrat dostları kurtarıyor bir kez daha.”

Kaynak : Ayça Örer – Bianet

Bana ait olmayan cennetlere gitmem. Avrupa’yı, Amerika’yı altın tepside sunsalar, gitmem. Gözünüzü seveyim… Her kök kendi toprağında… Benim köküm burada… Taşnak’a yurtdışında hep sordum. Fransızlara da sormalı. Hangisi daha önemli? Türkiye’nin soykırımı tanıması mı, demokratikleşmesi mi? Aslolan Türkiye’nin demokratikleşmesidir.. Cumhuriyet’in kuruluşunda bu topraklarda 300 bin Ermeni vardı. Bugün 60 bine düştü. O yıllarda nüfus 13 milyondu, bugün 70 milyon. Türkiye çoğaldı da, niye Ermeniler azaldı?

Çok dürüst, çok cesur bir insan öldürüldü. Ermeni sorununun bu kadar hassas ve hatta düşmanca tartışıldığı bir ülkede, o, bu soruna, geçmişin anılarını unutmadan ama bunu da bir intikam duygusuna çevirmeden bakan biriydi. O, yaşananlara, sadece vicdan açısından bakmayı beceren biriydi. Belki de bu nedenden dolayı onun öldürülmesi bu toplumda herkesi etkileyen ortak bir acıya dönüştü. Hrant’ın, Ermeni sorununa yaklaşımındaki insani açı, onun her konuşmasında ortaya çıkıyordu. Kendisiyle yaptığım konuşmalarda hep insani değerleri vurguluyor, içine doğduğu topluma ve topraklara duyduğu sevginin hiçbir şey tarafından etkilenmeyeceğini anlatıyor, ama gerçeklerden kaçmaya da çalışmıyordu. Onun gibi dürüst, art niyetsiz birine bile tahammül edememiş olmak, şimdi hepimiz için ortak bir utanç ve acı yaratıyor. Nasıl birinin öldürüldüğünü hepimizin daha iyi anlayabilmesi için, onunla son üç yılda yaptığım konuşmalardan bazı bölümleri bir arada yayımlıyorum. Hiçbir şey bu cinayetten duyduğumuz acıyı azaltamaz. Bu ölüm bizimle birlikte yaşayacak. NEŞE DÜZEL

Türkiye ile Ermenistan arasındaki sorunların başında Birinci Dünya Savaşı’nda yaşanan Ermeni tehciri olayı var. Ermenistan bu olayı unutmaya mı hazırlanıyor?

Hayır. Hiç kimse unutmaz bunu. Ne Ermenistan’dan, ne Ermenilerden, ne de Ermeni dünyasından, bunun unutulmasını beklemesin hiç kimse. Bir millet yaşadığı acıyı, tarihini, atalarını niçin unutacak? Türkiye’de Ermenilerin öldürdükleri Türkler için anıtlar yapılıyor. Bu anıtlar geçmişi unutmak için mi yapılıyor? Unutma kavramı sempatik değil. Unutmadan onunla baş etmek ve unutmamış olmaktan düşmanlık üretmemek kavramı, insana çok daha yakışıyor. Biz, o insanları unutursak, kimliğimize ihanet etmiş olmaz mıyız? Adam 24 Nisan’ı soykırımın başlangıç tarihi olarak anıyor diye…

Peki bu olayın tarihe gömülmesi ve gelecekteki dostluğu engellememesi için Türkiye ne yapacak?

Diaspora Ermenilerine de sesleniyorum ben. Ne Türkiye’den ne de dünyadaki hernhangi bir devletten, parlamentodan, milletten ‘Soykırımı kabul edin’ diye bir talepte bulunulmamalı. Bu, benim milletimin acısıdır ve ben bu acımı onurumla sırtlarım, ebediyete kadar taşırım. Birilerinin benim bu acımı paylaşması da, onların insan haklarına, demokratik duruşlarına ilişkin kendi bilecekleri şeydir. Türkiye, ‘unutma’ kavramı üzerinde ısrar etmemeli. Bakın… Tarihçi Halil Berktay çıktı, Türkiye’nin resmi tezinin aksine bir şey söyledi, neredeyse linç edilecekti. ‘Ararat’ filminin gösterilmesinde kıyamet koptu. Türkiye soykırım meselesinin sorun olmaktan çıkmasını istiyorsa…

Evet… Soykırım meselesinin sorun olmaktan çıkmasını istiyorsa ne yapmalı?

Bu sorunun bu topraklarda, halklar, toplumlar arasında konuşulur hale gelmesi lazım. Bu olay bu bölgede, bu topraklarda yaşandı. Alternatif tarih kaynakları özgürce yayımlanabilmeli, okunabilmeli. ‘Türkiye soykırımı kabul etsin’ demiyorum. ‘Türkiye bu tartışmadan kokmadığını dünyaya ve Ermenilere göstermeli’ diyorum. ‘Amerikan, Fransız senatolarına gerek yok, gelin burada bunu tartışalım’ demeli.
Ermeni tehciri meselesini, en çok Ermenistan dışında yaşayan Ermenilerin yani ‘diaspora’nın gündemde tuttuğu söylenir hep. Dünyanın çeşitli bölgelerine dağılmış Ermeniler, bu olayı iki toplum arasında düşmanlık yaratmayan bir konu haline getirebilecekler mi?

Diasporanın normalleşmesi Türklerin tutumuyla yakından ilgili. Diaspora için, Türk olgusunun Ermeni kimliği üzerinde inanılmaz olumsuz bir etkisi var. Bunu olumluya çevirmek için empati yapacaksın, adamların derdi nedir diye anlamaya çalışacaksın. Ve, onunla uygarca tartışacaksın.

Ermeni diasporası bu konuyu uygar bir şekilde tartışmaya, konuşmaya hazır mı?

Türkiye’deki aşırı milliyetçiler gibi diasporanın da aşırı milliyetçi, marjinal bir kesimi var. Ama biz bu sorunu onların tekeline mi bırakacağız? Ayrıca diasporanın yüzde 90′ı aktivist değil.

Yabancı ülkelerde göçmen olarak yaşayan Ermenilerin, Ermeni tehcirine duydukları kızgınlığın, onların Ermeni kimliğini ayakta tutan en önemli neden olduğu söylenir. Bu doğru mu?

Çok doğru. Kimliği yaşatmak açısından, travmanın yerini Ermenistan doldurmalı. Artık 14 yıldır bağımsız devletiniz var. Bu yaşanan tehcirler, ölümler, öldürmeler, bu devlet hedefi yüzünden oldu bir miktar. Bizim atalarımıza, ölenlere ilk borcumuz nedir? Ermenistan’ı refah içinde, güvenli, huzurlu bir devlet olarak ayakta tutmaktır. Enerjiyi Ermenistan’a çevirmek lazım. Travma hasta bir haldir. Ben bunları söylediğimde bana ‘Sen Türkiyeli değil misin’ diyorlar. Ben Türkiye’de yaşayan bir Ermeniyim. Herkes kendi ülkesinde hem o ülkenin iyi bir yurttaşı olabilir ama hem de kendi soydaşlarının yaşadığı bağımsız devletin varlığını, mutluluğunu düşünebilir.

Ermeni tehciri sorunu Türkiye ile Ermenistan arasında çözülürse, yeryüzündeki Ermenilerin bir kimlik sorunu olur mu?

Bu kimlik, Batı’da yaşayan Ermenileri ayakta tutuyor. Tehcir meselesi olmadığı zaman, bir kimlik bunalımı, bir kimlik boşalması yaşanacağı söyleniyor. ‘Ermeniler zaten bulundukları ülkelerde büyük oranda asimilasyon yaşıyorlar’ deniyor. Ama bence sorun çözülürse, Ermeni kimliği bunalıma girmez. Çünkü o kimliği, Ermenistan’ın varlığını, geleceğini düşünmek doldurur. Ve, dünyadaki Ermeni kimliğini de travmatik ruh halinden kurtarır. Daha sağlıklı, huzurlu bir kimliğe dönüştürür. Ermeni kimliğinin öfkeli ruh halinden çıkması lazım. Bu öfkeli ruh durumundan sağlıklı bir ilişki ve gelecek çıkmaz. Burada Türkiye’ye büyük rol düşüyor. Ermeni ve Türk toplumlarının ilişkisi iki klinik vaka çünkü. Biri yaşadığı acıların travmasıyla sağlıksız. Diğeri de Ermenilere bakışındaki paranoyasıyla, ‘Ermeniler gelip eski topraklarını mı isteyecek’ korkusuyla sağlıksız.

Türkiye’de Ermeni olmak zor mu?

Türkiye’de Ermeni olmayı seviyorum ben.

Kolay olduğu için mi seviyorsunuz?

Belki zoru seviyorum ben. Cumhuriyet’in kuruluşunda Lozan’da 300 bin Ermeni vardı bu topraklarda. 130 bini İstanbul’da , 170 bini Anadolu’da. Bugün bu sayı 60 bine düştü. Cumhuriyet’in o yıllarında ülke nüfusu 13 milyondu, bugün 70 milyon. Türkiye çoğaldı da, niye Ermeniler azaldı?

Niye?

Türkiye’de azınlık olmanın kolay bir şey olmadığını gösterir bu herhalde. Cumhuriyet sürecinde de çok kırılmalar yaşadık. Dedelerimiz, babalarımız bir sabah kalktı, Varlık Vergisi’ni yaşadı, bir gecede bütün varlıklarını yitirdiler. Gene bir sabah kalktıklarında 6-7 Eylül’ü yaşadılar. Tek tipçi, dayatmacı bir zihniyet var ülkemizde. Biz, çoğunluk kültürü içinde büyüyoruz ama, bu ülkedeki farklı kültürleri insanlara tanıtan bir ders bile yok okullarda. Bırakın dersi, bir cümle bile yok. ‘Ali topu Ayşe’ye at’ cümlesinin yanında ‘Ali topu Agop’a at’ gibi bir cümle var mı? Ama demokratikleşmeyle birlikte Türkiye son yıllarda farklılıklarına özen gösterme sürecini yaşıyor.

Demokrasi geliştikçe, Türkiye’de Ermeni olmak tabii hoş oluyor.

Nedir en büyük zorluğu Ermeni olmanın?

Birilerinin ille sana bir şey yapması gerekmiyor. Eğer üzerine kötü önyargılar yüklenmiş bir azınlıksan, senin ruh halin ve tedirginliğin, iyi olmamana yetiyor. Son 30 yılı düşünün ve kendinizi bir Ermeninin yerine koyun. 1970′lerde Kıbrıs savaşının ardından ASALA terörü başladı. Ermeniler Türk dışişlerine saldırdı. Türkiye’de bize saldırganlık, baskı yapılmadı ama… ‘Eyvah dışarıdaki Ermeniler, Türklere böyle bir şey yapıyor. Ben de Ermeniyim… Ben öldürmem. Niye bunlar öldürüyor’ tedirginliğini yaşadık. Arkasından Türkiye Kürt sorununu Ermeni’yle ilişkilendirdi. Apo’yu ‘Ermeni dönmesi’ yaptılar. ‘PKK aslında bir Ermeni sorunu’ dediler. Bunları televizyonlardan izledik biz. Sonra Karabağ sorunu çıktı. Bir içişleri bakanı çıktı, Hizbullah’ın mali işlerinden sorumlu liderinin Ermeni dönmesi olduğunu söyledi. Topluma, kötü birinin Ermeni olduğunu söylediniz mi mesele bitiyor zaten. ‘Kötülüğü Ermeni yapar’ düşüncesi beslendi bu ülkede hep. Ermeni sözcüğü sürekli olumsuz manada gündemde kaldı.

Azınlık olmak, insanda güvensizlik duygusu uyandırıyor mu?

Maalesef.

Devlet size kuşkulu insanlarmışsınız gibi davranıyor mu?

Her zaman. Bana general olmuş bir Ermeni gösterin. Emniyet müdürü olmuş bir Ermeni gösterin.
Hiç devletin üst kademlerinde Ermeni bir vatandaş var mı?

Hayır yok.

Ermeni subayımız var mı? Üniversite mezunuysak askerlik yaparken yedek subay oluyoruz ama askeri hiyerarşi içinde yokuz. Ermeni rütbeli subay yok. Devletin güvenlik birimlerinde, poliste, bakanlıklarda, bürokraside hiç yokuz. İki yıl önce bana, bir polis adayının başvurusuyla ilgili bir belge geldi. Bunu AGOS’ta yayımladım. Belgeye göre, Emniyet müdürlüğü, ilçenin nüfus müdürlüğüne, bu kişinin askerlik yapıp yapmadığının yanı sıra soyunda dönme olup olmadığını da soruyor. Dönme olanları bile polis yapmamak için uğraşılıyor bu ülkede. Aslını nasıl yapsın? Türkiye’de devlet azınlıklara hep bir güvenlik sorunu olarak baktı. Lisede okutulan milli güvenlik ders kitabı da bu bakışın bir özetidir ve özellikle de Ermeniler tam bir güvenlik sorunudur. ‘Bu ülkenin yüzde 95′i kültürde, amaçta, kaderde birdir’ deniyor. ‘Nüfusun yüzde 5′i olan azınlıklar aynı amacı ve kaderi taşımıyor’ deniyor. Benim okulumda ders kitabı olarak okutuyor bunu. Ermeni konusunda ders kitapları gerçekten bir facia. Ermeni çocuklar kendi okullarında, Ermeniler ne kadar hainlik, vatan hainliği yapmış bunları okuyorlar. Bu, çocuklara, kimliğine, onuruna yapılan bir psikolojik işkencedir.

Ermeni vatandaşların devlet memuru olmasını engelleyen bir yasa var mı?

Yok. Ama yazılmamış yasalar bazen yazılmış yasalardan çok daha geçerli oluyor Türkiye’de.
Herhangi bir devlet görevi için başvuran bir Ermeni’ye rastladınız mı?

Hiç rastlamadım.

Ermenilerin hiçbir devlet görevinde yer almamasını nasıl açıklıyorsunuz?

Türkiye’deki yurttaşlık kavramı eşit değil. Biz bu ülkenin yurttaşlarıyız ama azınlıkları yabancı olarak niteleyen yargı kararları var. Elimizden mülklerimizi almak için Hazine’nin açtığı davalardan birinde, Yargıtay, ‘Bu azınlıklar yabancı kategorisindedirler ve kurumsal olarak mülk edinemezler’ diye bir karar verdi. Son uyum yasalarıyla kurumların da, kişiler gibi mülk edinebilmesi sağlandı ama… Pratikte sorun henüz çözülmedi. Elimizden aldıkları mülkleri daha bize geri vermediler. ‘Azınlıklar, dışarının içimizdeki uzantılarıdır” anlayışı var burada. CHP’nin dokuzuncu raporunu okuyun. Azınlıkların güvenlik sorunu olarak değerlendirildiğini görün. Zaten Ermeni toplumu olarak biz devletle temasımızı, sadece Emniyet Genel Müdürlüğü’ndeki Azınlıklar Masası üzerinden kurabiliriz. Çünkü biz bir güvenlik sorunuyuz. Kültür, eğitim bakanlıklarında ise azınlıklara ilişkin bir büro yok.

Hiç Türkiye’den ayrılıp gitmeyi düşündüğünüz zamanlar oldu mu peki?

Hiçbir zaman düşünmedim. Bugün Ermenistan cennet mekân olsa yine oraya gitmem. Avrupa’yı, Amerikayı altın tepside sunsalar gitmem. Gözünüzü seveyim, her kök kendi toprağında. Benim köküm burada. Bana ait olmayan cennetlere gitmem. Benim toplumdan şikâyetim yok ama devletin bugüne kadarki tek tipçi bakışından sonsuz şikâyetim var.

Fransa’daki Ermenilerin etkisiyle Fransız Sosyalist Parti’nin, Türkiye’nin AB’den tarih almasını soykırımı tanıması koşuluna bağlamaya çalışmasını Ermenistan nasıl karşılıyor? Bu konuda bir bilginiz var mı?
Fransız Sosyalist Partisi, Fransa’daki Ermeni Taşnak örgütünün baskısıyla yaptı bu açıklamayı. ‘Soykırımı tanımamış bir Türkiye’ye tarih verilmesin’ dedi. Bunu bir Kopenhag Kriteri haline getirmek için Avrupa Parlamentosuna bir teklif vereceğini açıkladı. Büyük yanlış yapıyorlar. Çünkü Türkiye’nin AB’ye girmesiyle Ermenistan’ın da AB’ye girme imkânı doğar. Ermenistan Dışişleri Bakanı, Türkiye’nin AB üyeliğini desteklediğini söyledi. Fransa’daki Ermenilerin şunu anlaması gerekiyor.

Neyi anlaması gerekiyor?

Aslolan Türkiye’nin demokratikleşmesidir. Ben Taşnak heyetleriyle yurtdışında yaptığım tartışmalı toplantılarda onlara hep şunu sordum. Hiçbiri cevap veremedi. Şimdi Fransızlara da sormak lazım. Sizce hangisi çok daha önemli? Türkiye’nin soykırımı tanıması mı? Türkiye’nin demokratikleşmesi mi? Türkiye’nin demokratikleşmesi, Türkiye’nin soykırımı tanımasından çok daha önemlidir. Ancak demokratikleşmiş bir ülke rahatlar ve tarihiyle hesaplaşmayı, sorunlarını konuşmayı göze alabilir, empati yapmayı becerebilir. Aynı türden olaylar bir daha yaşanmaz.

Türkiye’de tarihçiler, aydınlar, siyasetçiler Ermeni meselesini tartışıp duruyor. Bu tartışmalarla bir gerçeği ortaya mı çıkarmaya çalışıyoruz yoksa bir gerçeğin kabul edilmesini mi amaçlıyoruz?

Biz bu tartışmalarla, bir gerçeği ortaya çıkarmaya, anlamaya yani bir olayı idrak etmeye çalışmalıyız. Ama şu anda dışarısı da, içerisi de Türkiye’yi ‘ikrar’ ya da ‘inkâr’ gibi iki kavrama sıkıştırmış vaziyette. Ermeniler ve dünya, ‘Türkiye olayı kabul etmelidir. Yani ikrar etmelidir. Ama Türkiye olayı inkâr ediyor’ diyor. Oysa asıl sorulması gereken soru bu değil.

Peki ne?

Asıl soru şu: Türkiye toplumu gerçeği biliyor da mı olayı inkâr ya da ikrar ediyor? Bakın… Türkiye şu anda ne inkârla ne de ikrarla meşgul olmalı. Türkiye olayı idrak etmeye çalışmalı. İnsanlara dayatılmış bir ikrarın ya da inkârın, duygulara hitap etmemiş bir sürecin hiç kimseye bir faydası olmaz. İnsanlar ancak Ermeni meselesini öğrendikten, anladıktan sonra, ‘Bu benim için bir soykırımdır ya da değildir’ diye olayı kabul ederler ya da etmezler. Ayrıca devletin ya da hükümetin dışarıdan baskılarla, mecbur kalıp olayı kabul etmesinin de hiçbir anlamı yok.

Niye?

Çünkü gerçeği görmesi gereken toplumlardır, insanlardır. Konuşulması gereken kavram da ‘vicdan’dır. Devletlerin vicdanı olmaz. Toplumların ve insanların vicdanı olur. Zaten idrak de, ‘vicdan’la ilgili bir süreçtir…

Kaynak: Radikal